Fietsen-polderDeze fietstocht voert u door één van de mooiste stukjes van Nederland. Het is ook een ontdekkingstocht. Nog maar weinig mensen realieren zich dat bijna alles hier herinnert aan de hennepteelt. Veel hennepwerfjes, waarop de boeren vroeger hennep verbouwden, zijn bewaard gebleven. In de brede sloten lag in augustus en september de hennep te ‘roten’. De prachtige zeventiende eeuwse boerderijen zijn gebouwd met het geld dat de hennep opbracht. Eeuwen van noeste arbeid omringen u en een intens mooi landschap strekt zich voor u uit als u door de polders fietst. De fietsroute kunt u ophalen of bestellen bij het museum.

 

Fietstocht

Langs de hennepwerven in Hoenkoop, langs de Vlist en in Polsbroek (ca. 22 km)

Deze fietstocht voert u door één van de mooiste stukje van Nederland. Het is ook een ontdekkingstocht. Nog maar weinig mensen realiseren zich dat bijna alles hier herinnert aan de hennepteelt. Veel hennepwerfjes, waarop de boeren vroeger hennep verbouwden, zijn bewaart gebleven. Veel van die hennep ging naar Oudewater en de boeren keken vol bewondering naar de versiering die de rijke Oudewaterse kooplieden en lijndraaiers op hun gevel lieten aanbrengen. De vloedstoepen herinneren aan de overstromingen die de mest en bagger van hennepwerfjes spoelden, die de boeren tot wanhoop brachten. Eeuwen van noeste arbeid omringen u en een intens mooi landschap strekt zich voor u uit als u door de polders fietst.

Plattegrond OudewaterPlattegrond Oudewater. Beginpunt bij Leeuweringerstraat.

De start: Bij Touwmuseum de Baanschuur, Reijersteeg 4 in Oudewater.

Op het kruispunt op de IJsselvere waar ooit een poort stond, slaat u linksaf. U rijdt nu over de oude touwbaan op de Molenwal. De baanschuur van deze touwbaan stond naast de molen waar nu de bushalte is. Vanaf dit punt verlaat u de oude stad en u merkt dan dat de straten vanaf dit punt aflopen. U fietst nu naar de N228 en slaat linksaf, richting Montfoort. Vanaf de N228 neemt u de eerste afslag naar rechts. U gaat dan de Meent op naar de Hoenkoopse Buurtweg.

De Oude boerderijen met hun hennepwerven liggen allemaal ten zuiden van deze weg. De hennepwerven zijn herkenbaar als vrij kleine, rechthoekige kavels die geheel omgeven zijn door sloten, ‘eilandjes’. De sloten die gebruikt zijn voor het roten zijn vaak extra breed en soms lopen ze ook dood. Zo kon de vervuiling van het roten zich minder snel verspreiden over het oppervlaktewater in de polder. Al tussen de eerste boerderijen langs de Hoenkoopse Buurtweg zijn hennepwerfjes te zien. Soms worden ze gebruikt als weitjes voor een pony of een paar geiten. Op andere plaatsen, zoals bij de hoeves ‘Dwaal ik – Wacht u’ en ‘Watersnood” zijn de werfjes in gebruik genomen als boomgaard.

Op sommige plaatsen zijn de sloten rond de hennepwerven gedempt, maar zijn ze nog herkenbaar aan een paar wilgen op het weiland. De hennepwerven waren ooit helemaal omgeven door knotwilgen. Dat had twee doelen. In de eerste plaat braken de wilgen de wind voor de dunne en hoge hennepstengels. In de tweede plaats dienden de wilgen als steun voor het drogen van de hennep na het roten.

In de Hoenkoopse buurt hebben ook diverse braakhutten gestaan. Hier werd de hennep boven vuur gedroogd. Braakhutten stonden vanwege het brandgevaar op enige afstand van de boerderijen en waren door extra sloten omgeven. De plaatsen waar ze stonden zijn herkenbaar als ‘landtongen’ temidden van de sloten. Zo’n plek ligt bij de boerderij Hoenkoopse Buurtweg 71.

Ook de boerderijen zelf zijn de moeite waard. De boerderij ‘Hof van Honkoop’ heeft nog een zeventiende eeuwse voorgevel. Veel boerderijen zijn in de negentiende eeuw voorzien van een ‘serliana’ of ‘engelenvenster’ in de voorgevel. Typerend voor Hoenkoop zijn de zogenaamde ‘dwarshuizen’ achter de boerderijen, waarvan er nog maar enkele over zijn. Hoenkoop was vroeger een ‘Heerlijkheid’ die toebehoorde aan een Ambachtsheer en die hier onder andere een ‘tiende’ op de opbrengst van de hennep. Tot in de jaren ’60 van de twintigste eeuw was Hoenkoop een zelfstandige gemeente.

De Hoenkoopse Buurtweg eindigt bij de provinciale weg Oudewater-Haastrecht over de IJsseldijk. U slaat hier linksaf, richting Haastrecht. Hennep werd alleen in de ontginningen geteeld en niet op de stroomruggen: in principe zijn lans de dijken dus geen hennepwerven aangelegd. Toch zijn er langs deze IJsseldijk verschillende werven te herkennen. Dat wijst er op dat de IJsseldijk zelden doorbraak. Bij een overstroming spoelde de mest en de bagger van de werf en het koste de boer jaren om weer de grond geschikt te maken voor hennepteelt. Langs de dijk staan veel oude boerderijen. Bij enkele boerderijen is nog zichtbaar dat ze vroeger mestluiken in de stal hebben gehad. In een oude stal waren er namelijk geen groepen om de koemest op te vangen. De boer zette dan zijn kruiwagen onder het mestluik en liep met een schop achter de koeien langs om de mest op te scheppen en via het luik in de kruiwagen te gooien.

In Haastrecht slaat u linksaf, de Vlist in. Langs dit riviertje werd ooit veel hennep geteeld en omdat het vroeger een belangrijke doorgaande route van Schoonhoven naar Gouda was, werden nogal wat reizigers geconfronteerd met de stank van de rotende hennep. Hennepwerven zijn herkenbaar bij de boerderijen nr. 25, nr. 39 en nr. 41 allen aan de westzijde van de Vlist.

Naast nummer 25 is weer de mogelijke standplaats van een braakhut herkenbaar. Ook aan de oostzijde van de Vlist, waar het rustiger fietsen is, liggen verschillende hennepwerven. In een enkel geval is zo’n werf nog helemaal omgeven door wilgen. Soms ligt er een breed stuk sloot, een soort diepe poel, bij de werf. Dat werd ooit gebruikt voor het roten.

Boerdetij tothieraantoe-300x202U passeert nu het dorp Vlist en ziet dan rechts eerst de boerderij “Tot hier aan toe”, die herinnert aan de aanhouding van prinses Wilhelmina in 1787 door de patriotten en dan de Bachtenaar, één van de oudste molens van Nederland.

Het inklinken van de poldergrond maakt bemaling hier al vroeg noodzakelijk en had bovendien de hennepteelt tot gevolg.

Vlist – Polsbroek

Op de kruising bij de schans waar de patriotten zich in 1787 verzamelden, slaat u linksaf, de Slangeweg op, richting Polsbroek. Langs de Slangeweg ligt een apart fietspad. Voordat u bij het dorp Polsbroek komt, passeert u het punt waar diverse watersystemen in de polder elkaar kruisen. U kruist hier ook de wandeltocht langs de achterkades van Polsbroek en Benschop en het kerkepad. In het dorp Polsbroek staat (onder andere) een boerderij uit 1617. Deze boerderij heeft een ‘vloedstoep’ voor de voordeur, zodat de boerderij bij een overstroming van de polder niet onder water komt te staan. Ook bij diverse boerderijen in de Polsbroekerbuurt is zo’n vloedstoep aanwezig.

Voorbij het dorp Polsbroek fietst u het rustigst als u de Noordzijdseweg neemt. Langs de Noordzijdseweg staan veel zeventiende eeuwse boerderijen, die gebouwd zijn met geld dat door de hennepteelt werd verdiend. De voorscheven van Noordzijdseweg 163 laat nog veel zeventiende eeuwse bouwdetails zien, zoals de mozaïeken van Rijn- en IJsselsteen in de boogvelden van de vensters. Die mozaïeken zijn ook terug te vinden in de gevels van de huizen van de hennepkooplieden en touwslagers in Oudewater, waar de boeren hun hennep verkochten. Ook de boerderijen Noordzijdseweg 177, 183 en 185 hebben nog een zeventiende eeuwse voorgevel.

Boerderij noordzijdseweg-189Op veel plaatsen liggen hier hennepwerven, vaak drie naast elkaar. Ze zijn over het algemeen water groter dan gelijkmatiger van vorm dan in Hoenkoop en langs de Vlist. Sommige zijn in gebruik als weiland, andere als moestuin en op weer andere zijn inmiddels (moderne) huizen gebouwd.

Bij de eerstkomende kruising gaat u linksaf richting Oudewater over de Damweg. U komt nu weer uit op de N228 bij Oudewater.